Geysir na Islandii to gorące źródło w dolinie Haukadalur, od którego pochodzi nazwa gejzerów na całym świecie. Obok leży Strokkur, który wybucha regularnie, co kilka minut. Z tekstu dowiesz się, jak często wybuchają oba gejzery, czy przy nich jest bezpiecznie i jak tam dojechać.
Gdzie leży Geysir na Islandii?
Geysir leży w dolinie Haukadalur, w południowo-zachodniej części Islandii, na wysokości 110 metrów nad poziomem morza. Stoi na wschodnim zboczu kopuły lawowej Laugarfjall, zbudowanej z riolitu. Około 50 metrów na południe od niego znajduje się drugi znany gejzer, Strokkur. Obszar wchodzi w skład Złotego Kręgu Islandii, najsłynniejszej trasy turystycznej w kraju, obok Þingvellir i wodospadu Gullfoss.

Nazwa Geysir dotyczy zarówno pojedynczego gejzera, jak i całego pola geotermalnego, które zwykle nazywa się Geysir albo Haukadalur. Ta nazwa bywa myląca, bo Strokkur łatwo pomylić z Geysirem. Zdjęcia i filmy Strokkura w internecie często są podpisane jako Geysir. Przed wyjazdem warto więc sprawdzić, który z dwóch gejzerów pokazuje dane ujęcie.
Skąd się wzięła nazwa gejzer?
Angielskie słowo geyser, oznaczające gorące źródło wyrzucające wodę, pochodzi od nazwy Geysir. Sama nazwa wywodzi się od islandzkiego czasownika geysa, czyli mniej więcej „tryskać”. Pierwsze wzmianki o gorących źródłach w tym miejscu są jeszcze starsze. Duński uczony Saxo Grammaticus opisał gejzer w swoim dziele, które ukończył około 1206 roku. Najstarsze dokładne relacje o źródłach w Haukadalur pochodzą z 1294 roku, z kroniki Oddaverjaannáll. Trzęsienia ziemi wtedy zmieniły okolicę i powstało kilka nowych gorących źródeł.
Nazwa Geysir pojawiła się w zapisach pisanych dopiero w 1647 roku. W epoce oświecenia zjawiska przyrody budziły duże zainteresowanie, więc nazwa szybko przyjęła się jako ogólne określenie podobnych źródeł na świecie.
Jak często wybuchał Geysir w ciągu wieków?
Częstotliwość wybuchów Geysira zmieniała się na przestrzeni dziejów. Najczęściej zależała od trzęsień ziemi, które go ożywiały, a potem jego aktywność znów opadała. Kilka przykładów pokazuje, jak to wyglądało:
- W 1809 i 1810 roku wybuchy następowały mniej więcej co 30 godzin, a słup wody sięgał do 30 metrów.
- W 1845 roku woda wzbijała się do 170 metrów.
- W 1896 roku trzęsienie ziemi wznowiło wybuchy, które występowały kilka razy dziennie i trwały do godziny.
- W 1916 roku wybuchy niemal ustały. W 1935 roku wykopano sztuczny kanał, który na chwilę ożywił gejzer, ale z czasem znów się zatkał.
- W 2000 roku kolejne trzęsienia ziemi przywróciły Geysirowi wysoką aktywność, a woda sięgała 122 metrów przez dwa dni.
Od 2003 roku gejzer wybuchał mniej więcej trzy razy dziennie. Duży wybuch z 2016 roku był już na tyle rzadki, że uznano go za wydarzenie warte odnotowania.
Jak działa Geysir pod ziemią?
Geysir jest gejzerem basenowym, czyli takim, w którym woda zbiera się w szerokim zbiorniku, a nie w wysokim stożku. Rura wylotowa ma średnicę od 0,4 do 1,0 metra i sięga około 23 metrów w głąb, do miejsca, w którym się zwęża. Powyżej 10 metrów woda ma temperaturę od 85 do 95 stopni Celsjusza. Niżej, w bardziej zwężonej części, temperatura sięga około 120 stopni Celsjusza. Poniżej 16 metrów rura rozgałęzia się i tworzy wnęki.
Geysir leży bliżej poziomu morza niż większość z około tysiąca gejzerów świata. Dlatego woda w chwili wybuchu jest gorętsza niż w większości z nich. Ciepło dostarcza system wulkaniczny Haukadalur, który leży głównie na zachód od gejzera. Nie był on aktywny wulkanicznie od ponad 10 000 lat.
Jak często wybucha Strokkur?
Strokkur jest gejzerem fontannowym i wybucha znacznie częściej niż Geysir. Zwykle robi to co 6 do 10 minut. Jego typowa wysokość to od 15 do 20 metrów, a w sprzyjających warunkach może sięgnąć 40 metrów. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1789 roku, kiedy trzęsienie ziemi udrożniło jego rurę. W XIX wieku jego aktywność falowała, a na początku XX wieku kolejne trzęsienie ziemi znów zatkało rurę. W 1963 roku miejscowi wyczyścili ją od dna basenu i od tego czasu gejzer wybucha regularnie.
Strokkur wybucha bez wyraźnego ostrzeżenia, w przeciwieństwie do Geysira.
| Cecha | Geysir | Strokkur |
|---|---|---|
| Typ | gejzer basenowy | gejzer fontannowy |
| Pierwsza wzmianka | 1647 rok (nazwa) | 1789 rok |
| Zwykła wysokość wybuchu | do 60 metrów | od 15 do 20 metrów |
| Częstotliwość | nieregularna, rzadka | co 6 do 10 minut |
Link partnerski Geysir: wycieczki i bilety. Zobacz wycieczki i bilety
Czym jest pole geotermalne Haukadalur?
Pole geotermalne Haukadalur jest jednym z najbardziej aktywnych obszarów tego typu w kraju. Szczegółowe mapowanie wykazało tu 364 odrębne gorące miejsca. Oprócz dwóch najsłynniejszych gejzerów są tu około trzydzieści znacznie mniejszych gejzerów i gorących basenów. Jeden z nich nazywa się Litli Geysir, czyli „mały Geysir”.

Gorące źródła osadzają wokół siebie krzemionkowe osady, zwane sinterem, z rozpuszczonych w wodzie minerałów. Badania osadów pokazują, że gorące źródła działają tu od około 10 000 lat. Przez około 2000 lat przed uformowaniem się obecnego Geysira osady przykryły popioły z wulkanów Katla i Hekla. Gdy gejzer się ukształtował, wokół wylotu powstał szeroki taras z krzemionki. Modelowanie wieku nowego gejzera wskazuje na rok około 1150 naszej ery.
Woda geotermalna może pochodzić z południowej części lodowca Langjökull, oddalonego o około 50 kilometrów na północ. Jest to jednak hipoteza, a nie pewność.
Czy przy gejzerach jest bezpiecznie?
Woda w rurze Geysira bywa bardzo gorąca, bliska temperaturze wrzenia, a Geysir potrafi wyrzucić ją na wysokość do 60 metrów. Strokkur wybucha bez wyraźnego ostrzeżenia, więc nie da się przewidzieć momentu jego wybuchu z zewnątrz. Na polu jest też 364 gorące miejsca, których nie widać z daleka.
Przy takim terenie należy trzymać się wyznaczonych ścieżek i nie wchodzić na krawędzie basenów. Dzieci warto trzymać blisko siebie. Geysir jest chroniony prawnie, bo ministerstwo środowiska objęło go ochroną 17 czerwca 2020 roku, co ogranicza ingerencję w teren.
Jak dojechać do Geysira i co połączyć w trasę?
Geysir leży na Złotym Kręgu, więc najczęściej zwiedza się go razem z Þingvellir i wodospadem Gullfoss. Þingvellir leży 30 do 50 kilometrów na wschód od Reykjavíku, więc trasa zaczyna się zwykle w stolicy. Z Reykjavíku i Akureyri odjeżdżają wycieczki organizowane przez firmy turystyczne. Najtańszym sposobem jest wypożyczenie samochodu, bo na większości punktów Złotego Kręgu nie trzeba płacić za wstęp.
Aktualne połączenia i godziny odjazdów sprawdzisz w rozkładach autobusów na oficjalnej stronie przewoźnika. Wodospad Gullfoss jest na tej samej trasie, więc można go zobaczyć w tym samym dniu. Jeśli plan dnia zostawia czas, można dołączyć Kerið.
Od czego zacząć planowanie wizyty?
Przy planowaniu warto zacząć od kilku prostych kroków:
- Ustal, jaką część Złotego Kręgu chcesz zobaczyć, i zaplanuj dzień tak, by Geysir był po drodze.
- Zarezerwuj kilkanaście minut na czekanie przy Strokkurze, bo wybucha co kilka minut, a jego wysokość zmienia się z wybuchu na wybuch.
- Nie zakładaj, że Geysir wybuchnie w konkretnej chwili, bo jego aktywność jest nieregularna.
- Przed wyjazdem zajrzyj na oficjalną stronę islandzkiego ministerstwa środowiska, gdzie znajdziesz informacje o ochronie terenu.
- Wybierz dojazd: wypożyczenie auta daje swobodę, a wycieczka oszczędza planowania.
Warto wiedzieć przed wyjazdem
Jak często wybucha Strokkur?
Strokkur wybucha zwykle co 6 do 10 minut. Jego typowa wysokość to od 15 do 20 metrów, a czasem sięga 40 metrów.
Czy Geysir wybucha regularnie?
Nie. Aktywność Geysira jest nieregularna i zależy od dawnych trzęsień ziemi. W ostatnich dekadach wybuchał rzadko.
Dlaczego Strokkur bywa mylony z Geysirem?
Oba gejzery znajdują się blisko siebie, w tej samej dolinie. Strokkur wybucha częściej, więc jego zdjęcia i filmy często są podpisywane jako Geysir.
Czy przy gejzerach jest bezpiecznie?
Woda w gejzerach jest bardzo gorąca, a Strokkur wybucha bez ostrzeżenia. Trzymaj się wyznaczonych ścieżek i nie wchodź na krawędzie basenów.
Czy Geysir da się zobaczyć w jeden dzień razem z innymi atrakcjami?
Tak, bo leży na Złotym Kręgu razem z Þingvellir i wodospadem Gullfoss. Trzeba jednak uwzględnić dojazd z Reykjavíku, który zajmuje kilka godzin.
