Skaftafell to obszar w południowo-wschodniej Islandii, dziś część Parku Narodowego Vatnajökull. Znajdziesz tu szlaki, wodospad Svartifoss, kemping i punkt wyjścia na wycieczki na lodowiec. Poniżej piszę, co wybrać na jeden dzień i co zaplanować z wyprzedzeniem.
Gdzie leży ten obszar i jak tam dojechać?
Skaftafell leży w południowo-wschodniej Islandii, w regionie Öræfi. Miejsce znajduje się przy drodze okrążającej wyspę, czyli przy Drodze nr 1. Najbliższe miejscowości to Kirkjubæjarklaustur, Svínafell, Hof i Kálfafell. Dawny park narodowy leżał między Kirkjubæjarklaustur a Höfn, więc to dobry odcinek, jeśli jedziesz wzdłuż południowego wybrzeża.
Dojazd zależy od tego, czy jedziesz własnym samochodem, czy komunikacją publiczną. Przy wyjeździe samochodem zaplanuj czas na przerwy, bo odległości między atrakcjami są spore. Jeśli wybierasz transport publiczny, sprawdź aktualne połączenia i przewoźników na oficjalnej stronie rozkładów transportu publicznego na Islandii. Rozkłady zmieniają się z sezonu na sezon, więc nie opieraj planu na starych danych.
Jeśli łączysz wizytę z innymi miejscami na wyspie, rozważ Złoty Krąg Islandii. Dzięki temu zaplanujesz trasę w jednym kierunku i nie cofniesz się po tych samych drogach.
Przed wizytą w Skaftafell warto zaplanować czas na lodowiec, a dobrym pomysłem jest wycieczka z przewodnikiem i transportem. (link partnerski)
Czym jest Skaftafell i dlaczego to ważne miejsce?
Skaftafell to obszar chroniony od 15 września 1967 roku. Wcześniej był dużą farmą, a później stał się parkiem narodowym. Przed włączeniem do większego parku zajmował około 4807 kilometrów kwadratowych. Od 7 czerwca 2008 roku wchodzi w skład Parku Narodowego Vatnajökull, który obejmuje cały lodowiec Vatnajökull i rozległe tereny wokół niego.

W granicach Skaftafell leży dolina Morsárdalur, góra Kristínartindar i lodowiec Skaftafellsjökull. Ten ostatni jest odgałęzieniem czapy lodowej Vatnajökull. Krajobraz powstał przez tysiące lat pod wpływem ognia i wody. Wulkany Öræfajökull dostarczały popiołu, a lodowce i rzeki kształtowały dolinę.
Skaftafell wyróżnia się łagodniejszym klimatem niż wiele miejsc na południu Islandii. Rośnie tu naturalny las brzozowy Bæjarstaðarskógur, a w okolicy żyją ptaki i lisy polarne. Dla wielu osób to oaza zieleni pomiędzy lodem a czarnym piaskiem.
Jak wyglądała historia osadnictwa?
Już po zasiedleniu Islandii Skaftafell był ważną farmą, a na jego ziemi odbywały się zebrania okręgowe (þing). Erupcja Öræfajökull w 1362 roku zniszczyła lokalną społeczność. Od tego czasu okolica nosi nazwę Öræfi, czyli pustkowie. Gospodarstwa odbudowano, ale klimat zaczął się ochładzać i rolnictwo stawało się coraz trudniejsze.
Częste erupcje Grímsvötn wywoływały jökulhlaupy, które zalewały łąki popiołem i piaskiem. Farmerzy uzupełniali dochód z hodowli owiec wyprawami na wybrzeże po foki i jaja. Rozbite statki dostarczały drewna i materiału do wyrobów, a niektórzy mieszkańcy słynęli z rzemiosła. Tradycyjne rolnictwo zaniechano w 1988 roku.
Ruiny dawnej farmy zobaczysz w Gömlutún. Zagroda Sel została opuszczona w 1946 roku i odrestaurowana przez Muzeum Narodowe. Dziś jest dostępna dla zwiedzających. Inny wulkan spod lodu ma osobny tekst: Eyjafjallajökull.
Jakie szlaki w Skaftafell wybrać?
Najważniejszy punkt na mapie to wodospad Svartifoss. Dojście do niego prowadzi jednym z szlaków parku i jest jednym z najczęściej wybieranych celów. Na trasie zobaczysz skalne kolumny i widoki na okolicę. Dla wielu osób to główny powód, by zaplanować cały dzień wokół tego miejsca.
Drugą opcją jest wejście na wzgórze Skaftafell. Szczyt leży około 600 metrów nad poziomem morza, a dojście na najwyższy punkt zajmuje około dwóch godzin. Po drodze zobaczysz kilka wodospadów, widoki na lodowce i ptaki. Trasa wymaga przyzwoitej kondycji, więc zostaw sobie zapas czasu na zejście.
Jeśli wolisz spokojniejszy spacer, wybierz krótsze odcinki w pobliżu centrum informacji. Latem park organizuje spacery z rangerami i wydarzenia dla dzieci. Program zmienia się co sezon, więc przed wyjściem sprawdź go na oficjalnej stronie parku.
Czy warto zobaczyć wodospad Svartifoss?
Svartifoss ma wysokość 20 metrów i jeden spad. Nazwa znaczy czarny wodospad i pochodzi od ciemnych słupów bazaltu za wodą. Podstawa wodospadu jest pełna ostrych skał, ponieważ nowe sześcienne fragmenty kolumn odpadają szybciej, niż woda je ściera.

Słupy tworzą naturalny amfiteatr o wysokości około 15 do 20 metrów i szerokości około 30 metrów. Leżą na południowej krawędzi płaskowyżu Skaftafell. Na ścianach kolumn widać poziome bruzdy rozstawione od 5 do 20 centymetrów. Na płaskich powierzchniach czasem widać wgłębione pierścienie, które powstały podczas stygnięcia lawy.
Te formy inspirowały islandzkich architektów. Najbardziej widać to w kościele Hallgrímskirkja w Reykjavíku oraz w Teatrze Narodowym. Svartifoss jest więc miejscem, w którym geologia i kultura spotykają się bezpośrednio. Warto przyjechać wcześnie rano, gdy na szlaku jest spokojniej.
Link partnerski Lodowiec Vatnajökull: wycieczka. Zobacz program i terminy
Link partnerski Skaftafell: wycieczki i bilety. Zobacz wycieczki i bilety
Jak wygląda krajobraz i geologia okolicy?
Skaftafell ma ostre kontrasty. Języki lodowca są otoczone postrzępionymi górami, a najwyżej wznosi się szczyt Hvannadalshnjúkur, najwyższy punkt Islandii. Lodowce i rzeki zostawiły wyraźne ślady erozji. Od czasów sag lodowiec na przemian się cofał i posuwał, a największy zasięg osiągnął około 1890 roku.
Rzeki spływające z lodowca przez wieki przenosiły osady i utworzyły szerokie piaski Skeiðarársandur. Jökulhlaupy, czyli powodzie lodowcowe, pojawiają się, gdy erupcja zachodzi pod lodem. Ostatnia duża powódź tego typu miała miejsce w 1996 roku. Najstarsze skały w okolicy mają około 5 milionów lat.
Z okolic Skaftafell wiele wycieczek na lód rusza na lodowce Svínafellsjökull i Falljökull. Które firmy i trasy działają obecnie, sprawdzisz na liście firm organizujących wycieczki na lodowiec w okolicy Skaftafell. Warto też zajrzeć do większego opisu wulkanów Islandii, bo tutejsze krajobrazy łączą się z aktywnością wulkaniczną.
Jaka jest pogoda w Skaftafell?
Skaftafell ma łagodniejszy klimat niż wiele miejsc na południowym wybrzeżu. Chroni go masyw Öræfajökull, a okolica słynie z pogodnych letnich dni, co na południu Islandii nie zdarza się często. Na nizinach po południowej stronie lodowca opady wynoszą od 1000 do 3000 milimetrów rocznie, więc deszcz jest tu częsty.
Latem temperatury wahają się od 10 do 20 stopni Celsjusza. Zimy są zwykle łagodne, a termometr rzadko spada poniżej minus 10 stopni. Na lodowcu bywa znacznie chłodniej, nawet minus 20 albo minus 30 stopni. Wiatry i burze są tam częste, więc odczuwalna temperatura może być znacznie niższa od wskazania termometru.
Pogoda potrafi się zmienić w ciągu godziny. Zabierz warstwową odzież, kurtkę przeciwdeszczową i czapkę. Na szlaki w górach dobrze wziąć też buty z dobrym bieżnikiem, bo podłoże bywa mokre i kamieniste.
Gdzie nocować i jak działa kemping?
Kemping w Skaftafell jest przestronny i ma zaplecze dla namiotów, przyczep kempingowych i kamperów. Działa w sezonie, którego daty znajdziesz w informacji o terminie otwarcia kempingu w Skaftafell. Poza sezonem nocleg jest możliwy, ale wymaga zgody pracowników parku.
Centrum informacji obsługuje południową część Parku Narodowego Vatnajökull. Działa przez cały rok i udostępnia informacje o szlakach, przyrodzie i historii. Tablice w środku opisują, jak ludzie i przyroda przez wieki wpływali na siebie nawzajem. Godziny otwarcia zmieniają się, więc sprawdź je na miejscu lub w informacji o godzinach otwarcia centrum informacji Skaftafell przed wyjazdem.
Jeśli wolisz nocleg poza kempingiem, wybierz miejscowość w pobliżu, na przykład Kirkjubæjarklaustur. Rano wrócisz do parku na szlaki i zdążysz przed tłumami turystów.
Od czego zacząć planowanie wyjazdu?
Zacznij od wyboru celu dnia. Jeśli masz tylko jeden dzień, wybierz wodospad Svartifoss i wejście na wzgórze z widokami. Przy dłuższym pobycie dołóż wycieczkę na lodowiec z firmą przewodnicką, bo tylko z przewodnikiem bezpiecznie wchodzi się na lód.
Potem sprawdź praktyczne rzeczy: dojazd, godziny centrum informacji i termin kempingu. Te dane zmieniają się z roku na rok, więc nie polegaj na starych informacjach. Jeśli planujesz trasę po całej wyspie, zerknij na Złoty Krąg Islandii, żeby ułożyć kolejne przystanki.
Na koniec zostaw sobie zapas czasu na pogodę. Warstwy ubrania i zapas wody ułatwiają wycieczkę, a elastyczny plan pozwoli zmienić trasę, gdy warunki będą gorsze.
Warto wiedzieć przed wyjazdem
Ile dni wystarczy na Skaftafell?
Jeden dzień wystarczy na wodospad Svartifoss i wejście na wzgórze. Dłuższy pobyt pozwala dołożyć wycieczkę na lodowiec.
Czy Skaftafell należy do Parku Narodowego Vatnajökull?
Tak, od 7 czerwca 2008 roku. Wcześniej Skaftafell był odrębnym parkiem narodowym.
Czy można nocować na kempingu poza sezonem?
Poza sezonem nocleg wymaga zgody pracowników parku. Warto zapytać o nią przed przyjazdem.
Co to jest jökulhlaup?
To powódź lodowcowa wywołana erupcją pod lodem. Zalewa okoliczne tereny popiołem i piaskiem.
Jak wysoki jest wodospad Svartifoss?
Ma 20 metrów wysokości. Jego nazwa znaczy czarny wodospad, od ciemnych słupów bazaltu za wodą.
Czy klimat w Skaftafell jest łagodny?
Jest łagodniejszy niż na wielu innych odcinkach południowego wybrzeża. Latem temperatury zwykle mieszczą się między 10 a 20 stopni Celsjusza.
