Przejdź do treści
Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0
  1. Start
  2. Smaki i ciekawostki
  3. Sweter islandzki

Sweter islandzki: czym jest lopapeysa i gdzie go kupić

Redakcja Odkryj Islandię, , 5 min czytania

Sweter islandzki to lopapeysa, wełniany sweter z charakterystycznym wzorem wokół szyi. Ten tekst wyjaśnia, skąd pochodzi, z jakiej wełny jest robiony i jak odróżnić oryginał od imitacji. Znajdziesz tu też wskazówki dotyczące zakupów oraz pamiątek, które warto rozważyć oprócz swetra.

Czym jest sweter islandzki, czyli lopapeysa?

Lopapeysa to sweter w islandzkim stylu, z nazwą dosłownie oznaczającą „sweter z lopi”. Lopi to rodzaj przędzy, z której tradycyjnie dzierga się ten model. Liczba mnoga to lopapeysur.

Wzór powstał na początku lub w połowie XX wieku, gdy importowane ubrania wyparły dawną odzież, a ludzie szukali nowych zastosowań dla lokalnej wełny. Dziś sweter jest narodową ikoną i symbolem tożsamości kulturowej Islandii. Wykonuje się go na okrągło, bez szwu między przodem a tyłem, chyba że dodano zamek.

Jeśli planujesz szerszy wyjazd, warto przeczytać o atrakcjach Islandii. Pomoże to ułożyć trasę tak, by zakupy nie zabrały całego czasu.

Skąd wzięła się nazwa i wzór swetra?

Wzór przypisuje się zwykle norweskiej projektantce Annichen Sibbern. Historyk dziewiarstwa Annemor Sundbø wykazała, że projekt wywodzi się od wzoru „Eskimo”, opublikowanego w norweskim czasopiśmie dla kobiet URD w 1930 roku.

Inspiracją był duński film „Eskimo”, w którym bohaterka nosiła grenlandzki strój z naszyjnikiem z koralików. Wzór odniósł duży sukces i zainspirował wiele wariantów. O pochodzeniu stylu krążyło też wiele innych hipotez, między innymi o wzorach grenlandzkich, azteckich czy szwedzkich.

Po uzyskaniu pełnej niepodległości od Danii w 1944 roku sweter stał się wymyśloną tradycją i symbolem narodowym. Popularność wracała dwukrotnie: w dekadach po 1944 roku oraz na początku XXI wieku, gdy globalizacja zaczęła podważać tożsamość narodową. Dziś sprzedaje się go też turystom, a wiele osób kupuje go jako pamiątkę z wyjazdu.

Dlaczego wełna z islandzkich owiec jest tak wyjątkowa?

Owce islandzkie przypłynęły z osadnikami z Norwegii pod koniec IX i na początku X wieku. Przez stulecia żyły w izolacji, dzięki czemu rasa zachowała czystość. Ich wełna nie ma odpowiednika w innych miejscach świata.

Wełna składa się z dwóch warstw. Zewnętrzna, zwana tog, jest długa, błyszcząca, wytrzymała i odporna na wodę. Wewnętrzna, zwana þel, jest miękka i izolująca. Włókna tog mają od 28 do 40 mikrometrów średnicy, a þel od 19 do 22 mikrometrów.

Naturalne kolory wełny to czerń, szarość, brąz i biel. Splecione razem warstwy tworzą lopi, lekką, lekko skręconą przędzę. Wełna zachowuje ciepło nawet wtedy, gdy zmoczy się deszczem.

Wypas owiec na górskich pastwiskach ma też skutki dla środowiska. Podobnie jak w przypadku koni islandzkich, zbyt duża obsada może spowalniać odrastanie roślinności na wrażliwych terenach.

Jak wygląda sezon wełny u owiec islandzkich?

Rok hodowli jest mocno uzależniony od pory roku. Kojenie zwykle odbywa się w grudniu, a jagnięta przychodzą na świat w maju. Owce najpierw pasą się na polach przy gospodarstwie, a pod koniec czerwca wędrują na wspólne pastwiska górskie.

Większość wełny pozyskuje się jesienią, kilka tygodni przed kryciem. We wrześniu owce są zganiane, a odbywa się to podczas zbiórek zwanych réttir. Wtedy również oznakowuje się zwierzęta, a stada wracają na zimowe stanowiska.

Druga strzyża, w marcu, zwana taking the snoð, jest głównie porządkowa. Wełnę od owiec strzyżonych tylko raz w ciągu zimy nazywa się vetrarull. To wyjaśnia, dlaczego wełna z różnych partii może się nieco różnić.

Jak rozpoznać prawdziwy sweter islandzki?

Oryginalny model ma kilka charakterystycznych cech:

  • szeroki, okrągły wzór na jarzmie, czyli wokół szyi,
  • brak różnicy między przodem a tyłem, chyba że dodano zamek,
  • przędza z lopi, o lekko skręconym splocie,
  • niefarbowana wełna w naturalnych kolorach, bardzo poszukiwana przez kupujących.

Kolory mogą być też sztuczne, dlatego sam kolor nie przesądza o autentyczności. Dawniej wzór biegł także w pasach przy dole, mankietach i jarzmie. W XXI wieku zwykle zostało tylko jarzmo. Sweter z pasami przy mankietach nie musi być więc podróbką, ale to tradycyjny wariant.

Zanim kupisz, dopytaj sprzedawcę o pochodzenie wełny i sposób wykonania. Wiarygodny sprzedawca odpowie na to bez trudu.

Gdzie kupić oryginalny sweter na Islandii?

Najlepsze zakupy zrobisz w centrum Reykjavíku. To niewielki obszar z kolorowymi domami, gdzie skupia się handel i gastronomia. Całą trasę przejdziesz pieszo, a kilka sklepów z wełną znajdziesz obok siebie.

Wiele osób wybiera sklepy specjalizujące się w wyrobach wełnianych, bo mają większy wybór modeli i kolorów. Warto porównać kilka wystaw, zanim podejmiesz decyzję.

Listę miejsc sprzedaży oraz informacje dla odwiedzających sprawdzisz na stronie Visit Reykjavik. Samo biuro turystyczne nie jest już otwarte, więc oficjalna strona miasta to najlepsze miejsce, by sprawdzić aktualne informacje. Aktualne adresy sklepów sprawdzisz w aktualnym zestawieniu sklepów z wyrobami z wełny w centrum Reykjavíku na stronie Visit Reykjavik.

Ile kosztuje oryginalny sweter lopapeysa, czyli jaka jest cena islandzkich swetrów?

Cena zależy od wielkości, rodzaju wełny, czasu wykonania i tego, czy sweter ma zamek. Ręczne dzierganie to tradycyjna technika, a przemysłowa produkcja zastąpiła ją dopiero w XX wieku. Modele wykonane ręcznie zwykle kosztują więcej.

Ceny w sklepach zmieniają się z roku na rok, dlatego podajemy tylko punkt odniesienia. Aktualną kwotę sprawdzisz w sklepach z wełną w Reykjavíku, pytając o cenę swetrów lopapeysa bezpośrednio w sklepie.

Porównując oferty, zwracaj uwagę na to, czy wełna jest niefarbowana i czy wzór zajmuje jarzmo. Te cechy często wpływają na cenę bardziej niż sam rozmiar. Warto też zapytać, czy sweter został wydziergany ręcznie, bo to tradycyjna technika, która wpływa na wartość pamiątki.

Jakie inne pamiątki z Islandii warto rozważyć?

Oprócz swetra dobrym wyborem jest niefarbowana wełna w różnych kolorach. Jest bardzo poszukiwana, a dla osób, które lubią dziergać, to wygodna pamiątka. Lopi ma lekki, skręcony splot, dlatego nadaje się do ciepłych, lekkich ubrań.

Jeśli wolisz pamiątki papierowe, rozważ książki o Islandii i Reykjavíku:

  • „The Fish Can Sing” Halldóra Laxnessa, wydana w 1957 roku, opowieść o chłopcu dorastającym na farmie pod Reykjavíkiem,
  • „101 Reykjavik” Hallgríma Helgasona z 1996 roku, książka o centrum miasta i jego klimacie,
  • „Jar City” Arnaldura Indriðasona z 2000 roku, kryminał o inspektorze Erlendurze, którego oryginalny tytuł „Mýrin” odnosi się do dzielnicy Norðurmýri.

Książki kupisz w księgarniach w Reykjavíku i w wybranych miejscach w centrum, a dla fanów kryminałów to pamiątka z lokalnym tłem.

Od czego zacząć planowanie zakupów i wyjazdu?

Zacznij od daty i trasy. Sprawdź, czy wyjazd obejmuje Reykjavík, bo tam najłatwiej porównać sklepy i wybrać model. Jeśli trasa zakłada dłuższe przejścia, zaplanuj wcześniej dzień na zakupy.

Następnie ustal, czego szukasz: klasycznego swetra, modelu z zamkiem, wełny do dziergania czy książek. Dla każdej kategorii inaczej planuje się budżet i czas.

Jeśli wyjazd ma być aktywny, połącz zakupy z trekkingiem na Islandii. Na szlaku łatwo docenić ciepło wełny, a przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne godziny sklepów i ceny na oficjalnych stronach miejsc, które planujesz odwiedzić.

Warto wiedzieć przed wyjazdem

Czy sweter islandzki zawsze ma wzór na całym swetrze?

Nie. Tradycyjnie wzór biegnie również przy dole i mankietach, ale w XXI wieku zwykle zostaje tylko wzór na jarzmie wokół szyi.

Jak odróżnić oryginalną wełnę od sztucznej?

Oryginalna wełna islandzka ma dwie warstwy, długą zewnętrzną i miękką wewnętrzną, a jej kolory są naturalne: czarny, szary, brązowy i biały. Sztuczne barwienie nie przesądza jednak o autentyczności, dlatego warto dopytać sprzedawcę o pochodzenie.

Czy sweter islandzki da się kupić poza Islandią?

Tak, bo wzór jest znany poza wyspą. Warto jednak sprawdzić, czy sprzedawca podaje pochodzenie wełny i sposób wykonania.

Ile czasu zajmuje wybór swetra w Reykjavíku?

Najwięcej czasu zabiera porównanie kilku sklepów, zwłaszcza w centrum, gdzie są blisko siebie. Zaplanuj na to przynajmniej pół dnia, jeśli chcesz obejrzeć kilka modeli.

Czy lopapeysa jest tradycją od wieków?

Nie. Wzór powstał w pierwszej lub połowie XX wieku, a po 1944 roku stał się symbolem narodowym.

Jakie książki o Islandii warto przywieźć?

Dobrym wyborem są „The Fish Can Sing” Halldóra Laxnessa, „101 Reykjavik” Hallgríma Helgasona oraz kryminał „Jar City” Arnaldura Indriðasona.

Poleć znajomym: E-mail Facebook