Hákarl to islandzki sfermentowany rekin, uznawany za danie narodowe wyspy. Powstaje z rekina grenlandzkiego, który fermentuje w piasku, a potem przez kilka miesięcy wisi do suszenia. Poniżej opisuję, jak go przygotowują, jak smakuje, gdzie go spróbować i co zobaczyć przy muzeum w Bjarnarhöfn.
Czym jest hákarl?
Hákarl to islandzki sfermentowany rekin, uznawany za danie narodowe Islandii. Przygotowuje się go z rekina grenlandzkiego albo z innego rekina z rodziny rekinów śpiących. Po fermentacji mięso suszy się przez cztery do pięciu miesięcy. Efekt ma mocny, amoniakalny zapach i rybiasty smak, dlatego trudno go polubić za pierwszym razem.
Danie nie jest tylko ciekawostką dla turystów. Na Islandii kupisz je w sklepach przez cały rok, ale najczęściej pojawia się w zestawie Þorramatur, czyli tradycyjnych przysmaków serwowanych podczas zimowego święta þorrablót. Więcej o tym, co jedzą mieszkańcy wyspy, znajdziesz w tekście o kuchni islandzkiej. Tradycja ma swoje korzenie w czasach, gdy wyspa miała mało ziemi uprawnej, a ludzie żyli głównie z rybołówstwa i rolnictwa. Ryby i mięso z morza były wtedy podstawą jedzenia, a hákarl pokazuje, jak wykorzystywano to, co dawało morze.
Jak powstaje hákarl?
Najpierw trzeba zadbać o bezpieczeństwo. Świeże mięso rekina grenlandzkiego jest trujące, bo zawiera dużo mocznika i tlenku trimetyloaminy. Po odpowiednim przetworzeniu można je jednak bezpiecznie zjeść.
Tradycyjna metoda zaczyna się od wypatroszenia rekina i odcięcia głowy. Rybę układa się w płytkim dole wykopanym w żwirowatym piasku, a wnętrze jamy opiera na niewielkim kopcu z piasku. Rekina przykrywa się piaskiem i żwirem, a na wierzch kładzie kamienie, które wyciskają płyny z ciała. Fermentacja trwa od sześciu do dwunastu tygodni, zależnie od pory roku. Potem mięso kroi się w pasy i zawiesza do suszenia. W tym czasie tworzy się brunatna skorupa, którą usuwa się przed pokrojeniem na małe kawałki.
Nowoczesna metoda jest prostsza. Mięso prasuje się w dużym plastikowym pojemniku z wywierconymi otworami odpływowymi. Tradycyjny proces można zobaczyć w muzeum rekina w Bjarnarhöfn na półwyspie Snæfellsnes.
Jak smakuje hákarl?
Zapach przypomina silne środki czystości, bo rekin zawiera dużo amoniaku. Pierwsze wrażenie bywa mocne. Część osób odruchowo krztusi się przy pierwszym kęsie, dlatego początkujący często słyszą radę, żeby przy pierwszym gryzie zacisnąć nos. Zapach jest znacznie silniejszy niż smak. Smak wielu opisuje jako mocny, rybiasty i długo utrzymujący się w gardle.
Hákarl podaje się w małych kostkach, często nabitych na wykałaczki. Tradycyjnym towarzyszem jest mocny alkohol brennivín, rodzaj akwawitu. Kieliszek popija się po kęsie. Osoby, które chcą spróbować, mogą zacząć od małej porcji i nie wstydzić się, jeśli zostawią resztę. Wielu kucharzy i podróżników pokazujących Islandię w telewizji przyznawało, że pierwszy kęs jest trudny, a niektórzy nie dali rady go dokończyć.
Dwie odmiany: glerhákarl i skyrhákarl
Hákarl występuje w dwóch wariantach, różniących się częścią ciała rekina. Glerhákarl pochodzi z brzucha. Ma czerwonawy kolor i jest żylasty, więc długo się go żuje. Jego nazwa znaczy dosłownie „szklisty rekin”.
Skyrhákarl pochodzi z tułowia. Jest biały i miękki. Nazwa znaczy dosłownie „rekin skyr”. Więcej o samym nabiale, który daje nazwę tej odmianie, przeczytasz w tekście o skyrze.
Obie odmiany łączy ten sam proces fermentacji i suszenia, więc różnią się przede wszystkim strukturą. Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z hákarlem, warto porównać oba warianty na talerzu, zanim wybierzesz ulubiony. Dla wielu osób to właśnie różnica w konsystencji decyduje o tym, co smakuje lepiej.
Gdzie spróbować hákarl?
Gdzie kupić hákarl? W islandzkich sklepach kupisz go przez cały rok, więc nie trzeba czekać na zimowe święto. Najczęściej jednak podaje się go w zestawie Þorramatur podczas þorrablót, w środku zimy. Gdzie kupić hákarl w Polsce? Dostępność w sklepach może być ograniczona, więc warto sprawdzić ofertę przed podróżą. Restauracje mogą mieć go w menu sezonowo, a cena hákarlu zmienia się, dlatego przed wizytą sprawdź ofertę.
Najciekawszym miejscem jest muzeum rekina w Bjarnarhöfn na Snæfellsnes. Tam można zobaczyć tradycyjną metodę przygotowania hákarlu na własne oczy. Godziny otwarcia są zmienne, dlatego aktualne godziny sprawdź na oficjalnej stronie tego muzeum.
Jeśli szukasz pamiątek, zajrzyj też do tekstu o swetrach islandzkich. Pokazuje on, jak wiele tradycji wyspy wiąże się z ciepłem i wełną, co dobrze pasuje do wyprawy w chłodniejszym sezonie.
Jak dojechać na Snæfellsnes do muzeum?
Bjarnarhöfn leży na półwyspie Snæfellsnes, na zachodzie Islandii. Najwygodniej dotrzeć tam własnym samochodem, na przykład wypożyczonym na lotnisku albo w Reykjavíku. Z Reykjavíku wiele firm organizuje też wycieczki, które obejmują półwysep i inne atrakcje regionu.
Jeśli nie masz auta, wybierz wycieczkę zorganizowaną z większego miasta. Dzięki temu nie musisz sam planować trasy po zachodnim wybrzeżu. Przed wyjazdem sprawdź aktualne połączenia i możliwości dojazdu na oficjalnej stronie lokalnej informacji turystycznej na Snæfellsnes.
Snæfellsnes jest długim pasmem górskim, a nad wybrzeżem leżą małe wioski rybackie. Droga przez półwysep prowadzi zwykle wzdłuż wybrzeża, więc planuj przystanki z zapasem czasu na zdjęcia i spacer.
Co zobaczyć na Snæfellsnes?
Główną atrakcją półwyspu jest wulkan Snæfellsjökull, z lodowcem na szczycie. Ma 1446 metrów wysokości i jest najwyższą górą półwyspu. W dobrą pogodę widać go z Reykjavíku, oddalonego o około 120 kilometrów. Jules Verne umieścił na nim akcję powieści „Podróż do wnętrza Ziemi”. Obszar wokół wulkanu jest parkiem narodowym.
Na szczyt można wjechać specjalnymi ciężarówkami albo wejść pieszo. Na lodowcu warto zabrać okulary przeciwsłoneczne. Stykkishólmur to największe miasto półwyspu i brama do wysp zatoki Breiðafjörður. Wycieczki łodzią na większe wyspy odpływają właśnie stąd. W miasteczku zachowały się drewniane domy z duńskimi wpływami z XVIII i XIX wieku.
W Arnarstapi i Hellnar zobaczysz wioski rybackie i wybrzeże z klifami. Na farmie Lýsuhóll można wynająć konie, a jazda wzdłuż wybrzeża to dobra okazja, by poznać konie islandzkie. Półwysep sprzyja też pieszym wędrówkom, bo ma wiele gór.
Dlaczego rekin grenlandzki jest zagrożony?
Rekin grenlandzki dojrzewa płciowo dopiero po około 150 latach, a niektóre osobniki żyją do 400 lat. Tak późna dojrzałość oznacza, że populacja odbudowuje się bardzo powoli. Polowania są więc trudne do utrzymania w zrównoważony sposób.
Gatunek cierpi też z powodu przypadkowych połowów, czyli tzw. przyłowu w sieciach na inne ryby. Organizacje zajmujące się rybołówstwem i ochroną przyrody wzywają do zakazu polowania i zabijania rekinów grenlandzkich. Dla turysty oznacza to, że hákarl nie jest produktem, który można traktować jako codzienną zdobycz. Warto kupować go w sprawdzonych miejscach i nie zamawiać więcej, niż się zje.
Od czego zacząć planowanie?
Zacznij od decyzji, czy chcesz spróbować hákarl w sklepie, w restauracji, czy w muzeum. Każda opcja daje inne doświadczenie. Muzeum w Bjarnarhöfn łączy degustację z wiedzą o tradycji, a sklep pozwala na szybki zakup.
Potem zaplanuj dojazd na Snæfellsnes. Jeśli nie wynajmujesz auta, sprawdź wycieczki z Reykjavíku. Przed wyjazdem zweryfikuj godziny otwarcia muzeum i aktualne opcje dojazdu. Dobrze jest też przygotować plan na resztę dnia, na przykład spacer nad wybrzeżem albo wycieczkę na lodowiec. Hákarl to dobra okazja, żeby odwiedzić półwysep, ale nie powinien być jedynym powodem wyjazdu.
Warto wiedzieć przed wyjazdem
Czy hákarl można kupić poza zimą?
Tak, na Islandii jest dostępny w sklepach przez cały rok. Najczęściej jednak serwuje się go w zestawie Þorramatur podczas þorrablót.
Czy świeży rekin grenlandzki nadaje się do jedzenia?
Nie, świeże mięso jest trujące z powodu mocznika i tlenku trimetyloaminy. Po tradycyjnym przetworzeniu można je bezpiecznie zjeść.
Jak długo hákarl suszy się po fermentacji?
Mięso wisi do suszenia kilka miesięcy. Fermentacja w piasku i kamieniach trwa od sześciu do dwunastu tygodni.
Jak zjeść hákarl, żeby było łatwiej?
Zjedz małą kostkę, najlepiej z wykałaczki, i przy pierwszym kęsie zaciśnij nos. Tradycyjnie popija się go kieliszkiem brennivínu.
Czy w muzeum w Bjarnarhöfn można zobaczyć przygotowanie hákarlu?
Tak, tam pokazuje się tradycyjną metodę przygotowania. Godziny otwarcia sprawdź przed wizytą.
